Nieuwsgebeurtenissen lijken feitelijk, maar in de berichtgeving maken redacties altijd keuzes: dat begint al bij de vraag over welke gebeurtenissen ze wel en over welke ze niet gaan berichten en vervolgens hoeveel tekst of hoeveel minuten, en welke bewoordingen en afbeeldingen ze daaraan besteden.
Zodra verslaggevers gaan duiden, maken ze keuzes. Afhankelijk van wat ze weten en wie ze kennen lichten ze perspectieven en vergroten ze die uit. Net als politici – en soms in het kielzog van politici – kiezen ze een invalshoek, scope, beeld en taal. Ofwel, ze framen een onderwerp: ze kaderen het in.
De ene keer gebeurt dat onbewust, de andere keer bewust – gedreven door hun beroepsopvatting, of door het verdienmodel van hun broodheren, of door hun peers. Nieuwsmedia en journalisten die menen – en claimen – objectief en onafhankelijk te zijn, bieden in de praktijk voortdurend een platform aan bepaalde perspectieven en laten andere on(der)belicht. Zo versterken ze ook weer bepaalde frames. En het is juist dat langdurig en veelvuldig herhaalde proces van versterking waardoor denkbeelden inslijpen en hardnekkig worden. Dat kan grote en schadelijke gevolgen hebben. Bijvoorbeeld omdat burgers meegaan in politieke opvattingen die gestoeld zijn op onwaarheden.
Van beweringenchecks naar framechecks
Ik verbaas me er geregeld over dat nieuwsredacties zo veel tijd en energie investeren in het checken van feiten. Ten eerste alleen al omdat het woord feitencheck verwarrend is: een feit is reeds bewezen, wat wordt gecheckt is een brokje informatie waarvan wordt beweerd dat het een feit is. Noem het dan liever een beweringencheck. Ten tweede omdat er zoveel beweringen rondgaan dat het eigenlijk geen doen is om die allemaal te checken. Het is vaak ook een strategie van desinformatieverspreiders om heel veel onjuiste of halfware beweringen rond te pompen: op zeker moment zijn ze zo vaak voorbij gekomen dat mensen ze gaan geloven. Vaak ondanks ‘feitenchecks’. En soms zelfs juist vanwege die ‘feitenchecks’: die hebben immers wederom de aandacht gevestigd op de bewering. Ook wordt heel veel informatie verspreid die afleidt van wat er werkelijk toe doet. Zogenaamde feiten als afleidingsmanoeuvre. Hoe vaak leggen journalisten niet het vergrootglas op de kleinste scheet van een politicus, en komen ze er daardoor niet aan toe relevante bronnen en motieven uit te pluizen?
Daarom lijkt het mij minstens zo belangrijk als het checken van feiten, zo niet belangrijker, dat journalisten politieke (en historische) frames checken en bevragen. Op hun beurt checken en bevragen nieuwswijze nieuwsconsumenten de frames die journalisten en nieuwsmedia reproduceren en versterken. Dat is ingewikkelder, want het vraagt veel meer voorkennis en onderzoek. Maar ja, dat iets moeilijker is, is geen reden om het niet te doen. Hieronder deel ik drie inspirerende bronnen die elk op verschillende manieren inzichtelijk maken hoe framing bepaalt wat we (denken te) weten.
The Dawn of Everything- David Graeber & David Wengrow
Als je op een andere manier naar de geschiedenis kijkt dan je gewend was, krijg je een heel andere geschiedschrijving. Uit The Dawn of Everything wordt ook duidelijk dat wat we over onze oorsprong weten, niet bepaald wordt door de feiten, maar door het frame waardoor we kijken.
Lees hier mijn bespreking
Leestip: Journalism – Joe Sacco
Dit is een prachtig artistiek voorbeeld van hoe framing in de journalistiek werkt: de tekenaar kadert zijn reportages letterlijk in. Het gaat hier niet om subtiele of valse vormen van framing; de journalist is juist heel open over de invalshoeken die hij kiest.
Lees hier mijn bespreking
Leestip: The Framelab
George Lakoff is de auteur van de klassieker Don’t Think of an Elephant, waarin hij uiteenzet hoe framing werkt, en hoe in de VS met name de Republikeinse partij dit naar hun hand weet ze zetten. The Framelab is een nieuwsbrief waarin Lakoff samen met collega Gil Duran het vergrootglas legt op manipulatief taalgebruik in politiek en media.
Ga naar de website